ภาษากฎหมาย: ประเด็นปัญหาและข้อชวนขบคิด

ภาษากฎหมาย

ภาษากฎหมาย: เรื่องชวนคิดและประเด็นปัญหาที่เกี่ยวข้อง บทความโดย ศรัณย์ พิมพ์งาม วงการหรือศาสตร์ต่าง ๆ ล้วนมีการใช้คำศัพท์หรือภาษาที่แตกต่างไปจากปกติ ดังเช่นในวงการกฎหมายก็จะมี “ภาษากฎหมาย” หรือคำศัพท์เกี่ยวกับกฎหมายที่รู้และเข้าใจกันในวงการ ซึ่งมักจะสร้างความแปลกใจให้กับคนที่ไม่ได้เรียนกฎหมาย เพื่อนที่แยกจากกันไปเรียนต่างคณะก็มักจะตกอกตกใจที่เพื่อนผู้เรียน คณะนิติศาสตร์ พูดภาษาอะไรแปลก ๆ ใส่ ซึ่งในบทความนี้ผมจะพาเดินชมวงการกฎหมายว่าพวกเขามีการใช้ภาษาเหมือนหรือแตกต่างจากปกติอย่างไรกันบ้าง 1. ภาพรวมเกี่ยวกับ ภาษากฎหมาย จากเด็กม.ปลายหรือจากคนทั่วไปในอดีต เมื่อพวกเขาได้ก้าวเข้ามาเรียนคณะนิติศาสตร์แล้ว เวลา 3-4 ปีในคณะนี้จะเปลี่ยนการรับรู้เรื่องภาษาของพวกเขาแตกต่างออกไปจากคนปกติ ซึ่งอันที่จริงในแต่ละศาสตร์วิชาก็มีกระบวนเช่นนี้เป็นปกติ โดยเฉพาะคณะที่ทำการสอนในลักษณะของวิชาชีพ เพราะไม่อาจปฏิเสธได้ว่า คณะเหล่านี้สร้างกำแพงป้องกันคนนอกศาสตร์ด้วยการมีกฎเกณฑ์บางอย่างอันรวมไปถึงเรื่องของภาษาในการกีดกันคนนอก ยกตัวอย่างเช่น ศาสตร์เกี่ยวกับบัญชีก็จะมีภาษาทางบัญชีที่ใช้กัน ซึ่งเราจะต้องอาศัยนักบัญชีในการให้บริการเกี่ยวกับบัญชีโดยเฉพาะอย่างยิ่งบัญชีเชิงลึก ที่เห็นภาพชัดก็คือการสร้างมาตรฐานทางบัญชีขึ้นมา อันทำให้คำบางคำมีความหมายเฉพาะในทางบัญชีที่คนในวงการหรือเฉพาะคนที่ศึกษาเรื่องของบัญชีเท่านั้นถึงจะเข้าใจ […]

ข้อสอบกฎหมาย : วิธีการตอบและตัวอย่าง

ข้อสอบกฎหมาย

การเขียนตอบ ข้อสอบกฎหมาย เป็นสิ่งที่สำคัญมากในชีวิตของการเรียนนิติศาสตร์ เพราะคะแนนส่วนใหญ่ที่จะทำให้เราผ่านแต่ละวิชาไปได้ ขึ้นอยู่กับความสามารถในการถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับกฎหมายในหัว ผ่านการเขียนออกมาบนสมุดคำตอบ และการเขียนตอบ ข้อสอบกฎหมาย ก็จะเป็นเรื่องปกติดังเช่นที่ประเทศไทยต้องมีฤดูร้อน ฤดูฝน เพราะเราจะเจอมันทั้งตอนเรียนปริญญาตรี ตอนเรียนเนติบัณฑิต และทั้งตอนที่ลงสนามสอบวิชาชีพทั้งผู้พิพากษาและอัยการ การเขียนตอบ ข้อสอบกฎหมาย จึงเป็นหนึ่งทักษะสำคัญที่นิสิต-นักศึกษาวิชากฎหมาย จำต้องให้ความสำคัญ สำหรับนิสิตนักศึกษาชั้นปีแรกของคณะนิติศาสตร์ หลายคนคงตกใจกับข้อสอบเทอมแรกที่ทุกอย่างจำต้องเขียน เขียน และก็เขียน ข้อสอบคณะนิติศาสตร์เกือบทั้งหมดเป็นข้อสอบอัตนัย ไม่ค่อยจะมีข้อสอบปรนัยให้เห็นสักเท่าไหร่ (นานครั้งมาก ๆ จึงจะมีสักทีในบางวิชา) บทความนี้จะได้อธิบาย รวบรวมวิธีการ และตัวอย่างการตอบข้อสอบกฎหมายตั้งแต่ชั้นปีต้น จนไปถึงการเขียนในชั้นปีที่สูงกว่า เพื่อจะได้เป็นประโยชน์ต่อผู้เรียนวิชากฎหมายทุกคนที่สนใจหรือกำลังมองหาวิธีการเขียนตอบข้อสอบอยู่ 1. ลักษณะข้อสอบกฎหมาย โดยปกติ การเรียนคณะนิติศาสตร์ […]

แปลงหนี้ใหม่โดยการเปลี่ยนตัวเจ้าหนี้

แปลงหนี้ใหม่โดยการเปลี่ยนตัวเจ้าหนี้

โดย ศรัณย์ พิมพ์งาม และปัณณธร เขื่อนแก้ว การแปลงหนี้ใหม่ (novation) เป็นเหตุที่ทำให้หนี้ระงับสิ้นไปวิธีหนึ่ง โดยเกิดจากการทำสัญญาตกลงกันเปลี่ยนแปลงสิ่งที่เป็นสาระสำคัญแห่งหนี้ และมีเจตนาที่จะระงับหนี้เดิมมาผูกพันกันตามหนี้ใหม่1 หรืออาจอธิบายได้ว่า การแปลงหนี้ใหม่เป็นการก่อหนี้ใหม่ขึ้นโดยอาศัยหนี้เดิม ถ้าหนี้เดิมไม่มีอยู่หนี้ใหม่ก็เกิดขึ้นไม่ได้เช่นกัน และถ้าหนี้ใหม่ไม่เกิดขึ้น หนี้เดิมก็ไม่ระงับลง2 ยกตัวอย่างง่าย ๆ เช่น นาย ก และนาย ข ทำสัญญาซื้อขายกัน โดยนาย ข เป็นผู้ซื้อ แต่นาย ข หาเงินมาจ่ายราคาของไม่ได้ ทั้งคู่จึงตกลงทำการแปลงหนี้ใหม่ โดยตกลงแปลงหนี้จากสัญญาซื้อขายไปเป็นสัญญากู้ยืมเงินแทน ผลทางกฎหมายคือหนี้เดิมได้แก่หนี้ตามสัญญาซื้อขายเป็นอันระงับ แล้วทั้งคู่มาผูกพันกันตามหนี้ใหม่คือหนี้ตามสัญญากู้ยืมเงิน ด้วยเหตุนี้ การแปลงหนี้ใหม่มิได้ทำให้เจ้าหนี้และลูกหนี้สิ้นความผูกพันกันกันไปอย่างเด็ดขาด เพราะลูกหนี้ยังคงมีความผูกพันกันตามหนี้ใหม่ที่เกิดขึ้นอยู่อีก […]

มาตรา 1337 : การสร้างความเดือดร้อนแก่เจ้าของอสังหาฯ

มาตรา 1337

มาตรา 1337 เครื่องมือในการบำบัดความเดือดร้อนสำหรับเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ โดย ศรัณย์ พิมพ์งาม และปัณณธร เขื่อนแก้ว มาตรา 1337 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) ได้กำหนดหลักเกณฑ์ในการคุ้มครองสิทธิบางอย่างแก่เจ้าของอสังหาริมทรัพย์ นั่นก็คือ เรื่องของการทำละเมิดให้เจ้าของอสังหาริมทรัพย์ได้รับความเสียหายหรือเดือดร้อน เช่น เราเป็นเจ้าของบ้านและที่ดินแล้วมีใครมาสร้างความเสียหายเดือดร้อนบางอย่าง ที่ทำให้เราผู้เป็นเจ้าของบ้านหรือที่ดินนั้นเดือดร้อนเกินควร เราจะมีสิทธิใดบ้าง ในการระงับความเสียหายเดือดร้อนที่เกิดขึ้น? โดยปกติเมื่อเราเป็นเจ้าของทรัพย์สินใด (ในภาษากฎหมายคือบุคคลมีกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินใด) เขาก็ย่อมมีสิทธิใช้สอย จำหน่าย ได้ดอกผล หรือติดเอาเอาคืนจากผู้ไม่มีสิทธิจะยึดทรัพย์สินเราไว้ รวมไปถึงมีสิทธิขัดขวางไม่ให้ผู้อื่นสอดเข้ามาเกี่ยวข้องกับทรัพย์สินเราโดยชอบด้วยกฎหมาย เช่น เมื่อเรามีกรรมสิทธิ์ในที่ดินผืนหนึ่ง เราย่อมมีสิทธิที่จะใช้สอยหรือขายที่ดินนั้น ใครเข้ามาในที่ดินเรา เราก็สามารถขัดขวางขับไล่ให้เขาออกไปจากที่ดินของเราได้ มาตรา 1336 ป.พ.พ. […]

กฎหมายจีน : ระบบกฎหมายประเทศจีนเบื้องต้น

กฎหมายจีน

กฎหมายจีน : ความรู้เบื้องต้นในภาพรวม  โดย ศรัณย์ พิมพ์งาม และปัณณธร เขื่อนแก้ว จีน (中国 – ดินแดนที่เป็นศูนย์กลาง) หรือ สาธารณรัฐประชาชนจีน (the People’s Republic of China: PRC) สถาปนาขึ้นเมื่อ 1 ตุลาคม (เป็นวันชาติ) ค.ศ. 1949 ภายหลังจากที่พรรคคอมมิวนิสต์โดยเหมา เจ๋อตง มีชัยชนะ และได้ใช้แนวคิดการบริหารประเทศแบบสังคมนิยมเคร่งครัด มีการวางแผนทั้งหมดจากรัฐบาลส่วนกลาง หากแต่หลังจากปี ค.ศ. 1978 ที่เติ้ง […]

ฟ้องเรียกค่าเลี้ยงดูจากบุตร : คำพิพากษาศาลฎีกาไต้หวัน

paying for upbringing

พ่อแม่ฟ้องร้องเรียกค่าเลี้ยงดูจากบุตรได้หรือไม่? โดย ศรัณย์ พิมพ์งาม และปัณณธร เขื่อนแก้ว สืบเนื่องจากข่าวที่ว่า ศาลฎีกาของไต้หวันมีคำพิพากษาให้บุตรชายผู้เป็นทันตแพทย์ต้องจ่ายเงินคืนแม่ของตนราว 20 ล้านดอลลาร์ไต้หวัน (หนึ่งล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ) ซึ่งถือเป็นค่าเลี้ยงดูและค่าเล่าเรียนที่แม่ได้ส่งเสียให้ โดยบังคับตามข้อตกลงในสัญญาที่เขาได้ทำขึ้นไว้กับแม่ของตนก่อนหน้านี้ (BBC, NYT, the Guardian and Taiwan News) ข้อเท็จจริงตามข่าวมีอยู่ว่า บุตรชายไม่ยอมจ่ายเงินค่าเลี้ยงดูและค่าเล่าเรียนที่แม่ได้ส่งเสียให้จนจบคณะทันตแพทย์ ตามสัญญาที่เขาได้เคยตกลงไว้กับแม่ของตน (ผู้เป็นแม่เป็นหญิงม่ายซึ่งได้ส่งเสียเลี้ยงดูบุตรเพียงคนเดียว) เนื้อหาของสัญญา คือ ลูกชายจะต้องมอบเงินจำนวน 60% ของรายได้คืนแก่แม่ของตนหลังจากเรียนจบและทำงานแล้ว ต่อมาลูกชายบ่ายเบี่ยงไม่ยอมจ่าย แม่จึงฟ้องร้องเรียกเงินตามข้อตกลงในสัญญา ซึ่งทางฝ่ายลูกชายได้ยกข้อต่อสู้ว่าสัญญานี้ไม่เป็นธรรมและควรเสียเปล่าไป โดยบุตรชายยังได้ยกเรื่องของจารีตอันดีงาม (Good Custom) ขึ้นต่อสู้ว่าการส่งเสียเลี้ยงดูบุตรย่อมไม่ใช่สิ่งที่พ่อแม่จะนำมาตีค่าราคาเป็นเงินได้ […]

หนังสือกฎหมาย เล่มไหนดี? : แนะนำหนังสือกฎหมายแต่ละวิชา

หนังสือกฎหมาย

หนังสือกฎหมาย เล่มไหนดี ? โดย ศรัณย์ พิมพ์งาม และปัณณธร เขื่อนแก้ว ตำรากฎหมายเล่มไหนดีนะ? ดูจะเป็นคำถามที่วนมาทุกปีสำหรับนิสิตนักศึกษาที่ เรียนคณะนิติศาสตร์ เพราะพวกเราย่อมหนีไม่พ้นการอ่านหนังสือกฎหมายเป็นตั้ง ๆ เอาแค่ปีหนึ่งปีเดียวก็อาจจะต้องอ่านเยอะกว่าตอนที่แอดมิดชั่นเข้าคณะนิติมาเสียอีก หลายคนอาจจะมีปัญหาว่าหนังสือกฎหมายที่มีเยอะแยะมากมายนั้น ด้วยเวลาอันน้อยนิด ควรจะตัดสินใจเลือกอ่านเล่มไหนดี จึงจะคุ้มค่ามากที่สุด บทความนี้จึงพยายามรวบรวมหนังสือที่(ผมคิดว่า)ควรอ่าน ซึ่งแน่นอนว่าไม่อาจจะเขียนบรรยายได้ครบทุกเล่ม จึงพยายามรีวิวเล่มที่เคยมีประสบการณ์เคยอ่านมา ด้วยเหตุนี้การแนะนำหนังสือจึงมีความเป็นอัตวิสัยระดับหนึ่ง เพราะเล่มที่ผมเห็นว่าดี คนอื่นอาจจะไม่คิดว่าดีก็ได้ ให้ถือว่าเป็นการแลกเปลี่ยนประสบการณ์และนำไปใช้เป็นข้อพิจารณาอย่างหนึ่งในการตัดสินใจซื้อและเลือกอ่านหนังสือของผู้อ่านแต่ละท่าน ทั้งนี้หนังสือที่แนะนำจะอิงการนำไปใช้อ่านในระดับปริญญาตรีรวมไปถึงการใช้ค้นคว้าอ้างอิงในระดับปริญญาโท ทั้งนี้เนื่องจากวิชากฎหมายมีหลายตัวมาก ผมจึงขอเขียนไว้เฉพาะวิชาหลักที่ต้องเรียนกันครับ *โดยลักษณะการเขียนชื่อหนังสือ คือ ชื่อหนังสือ : ชื่อผู้แต่ง และสำหรับสีที่เน้นในชื่อหนังสือ กรณีเป็นเล่มที่แนะนำทั่วไปจะใช้สีปกติ สีน้ำเงิน หมายถึงผมแนะนำอย่างมาก และ สีแดง […]

นิติศาสตร์ คืออะไร และเรียนอะไรบ้าง?

นิติศาสตร์

นิติศาสตร์ : กฎหมาย โดย ศรัณย์ พิมพ์งาม และปัณณธร เขื่อนแก้ว เวลาเราได้ยินว่า คน ๆ นี้เรียนกฎหมาย เรียนคณะ นิติศาสตร์ หรือเรากำลังจะตัดสินใจเรียนกฎหมายหรือสอบเข้าคณะ นิติศาสตร์ คำถามคือ คณะนิติศาสตร์ที่เขาว่ากันว่าเป็นคณะที่จะสอนกฎหมายเรา แล้วในโรงเรียนกฎหมายเนี่ยเขาสอนอะไรบ้าง นักกฎหมายที่จบคณะนี้เราสามารถอนุมานว่าเขาจะเรียนกฎหมายอะไรมากันบ้างนะ บทความนี้ผมจะมาเล่าในฟังในฐานะที่เป็นนิสิตนักศึกษาในคณะนิติศาสตร์คนหนึ่ง คณะนิติศาสตร์ (Faculty of Law) อาจจะมีชื่อเรียกในบางที่หรือในบางประเทศว่าเป็นโรงเรียนกฎหมาย (Law School) สิ่งที่คณะนี้จะสอนก็คือ “กฎหมาย” แต่คำว่า กฎหมาย เป็นคำที่ซับซ้อนในหมู่นิสิตหรือนักศึกษากฎหมาย ถ้าท่านถามนักกฎหมายว่า “กฎหมายคืออะไร?” […]

ปัญหาบางประการในดอกเบี้ยตามกฎหมายแพ่ง

“ดอกเบี้ย” คือ ผลตอบแทนของเงินในช่วงเวลาหนึ่ง ซึ่งทุกครั้งที่คุณถือเงิน ถ้าเราคิดในฐานะของมนุษย์ทางการเงินที่มีเหตุผล ต้นทุนเงินแบบไร้ความเสี่ยง (risk-free rate)  ก็คือ เงินนั้นคุณไม่ได้ถือไว้เฉย ๆ คุณเอาไปซื้อพันธบัตรรัฐบาลเอาไว้ในช่วงเวลาเดียวกัน ถ้าดู ณ วันที่เขียนบทความนี้ ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลอายุ 10 ปี อยู่ที่ประมาณ 2.73% ต่อปี หากแต่คำว่าดอกเบี้ยที่เคยผ่านตานักกฎหมายมา เรามักจะพบคำนี้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ โดยมาตรา 7 บัญญัติว่า “ถ้าจะต้องเสียดอกเบี้ยแก่กันและมิได้กำหนดอัตราดอกเบี้ยไว้โดยนิติกรรมหรือโดยบทกฎหมายอันชัดแจ้ง ให้ใช้อัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี”  และ มาตรา 654 บัญญัติว่า “ท่านห้ามมิให้คิดดอกเบี้ยเกินร้อยละสิบห้าต่อปี ถ้าในสัญญากำหนดดอกเบี้ยเกินกว่านั้น ก็ให้ลดลงมาเป็นร้อยละสิบห้าต่อปี“ เพราะฉะนั้นในกรณีที่ต้องเสียดอกเบี้ยแก่กัน ถ้าไม่กำหนดไว้ก็จะเสีย […]

การร่างกฎหมาย: สไตล์และโครงสร้างกฎหมายแพ่ง

การร่างกฎหมาย

ย้อนดูสไตล์และโครงสร้างกฎหมายแพ่งและพาณิชย์: การร่างกฎหมาย โดย ศรัณย์ พิมพ์งาม และปัณณธร เขื่อนแก้ว 1. บทนำ: การร่างกฎหมายแพ่ง สไตล์ โครงสร้าง หลายท่านอาจสงสัยว่าการที่นักเรียนกฎหมายไทยไปเรียนกฎหมายที่ต่างประเทศมันจะนำกลับมาใช้ในไทยได้หรือ? เพราะกฎหมายมันน่าจะต่างกัน กฎหมายน่าจะมีความเป็นท้องถิ่น เป็นเรื่องของแต่ละประเทศ กฎหมายของประเทศอื่นจะเอามาใช้ได้อย่างไร หากแต่ถ้าเจาะลงไปเฉพาะกฎหมายแพ่งของไทย เราจะพบว่า รากฐานกฎหมายแพ่งของเรามีแนวคิดทางกฎหมายไปทางเดียวกับกฎหมายในภาคพื้นทวีปยุโรปเป็นหลัก คือ กฎหมายของเยอรมัน ฝรั่งเศส สวิส ฯลฯ แม้จะมีแนวคิดบางอย่างจากกฎหมายอังกฤษที่เป็นคอมมอนลอว์ (Common Law) บ้างก็ตาม และหากมองหารากฐานต่อไป กฎหมายแพ่งยุโรปในกลุ่มของประเทศที่ใช้ระบบกฎหมายซีวิลลอว์ (Civil Law) ก็สืบสายพัฒนาต่อมาจากกฎหมายโรมัน1 ดังนั้น […]