หนังสือกฎหมาย เล่มไหนดี? : แนะนำหนังสือกฎหมายแต่ละวิชา

หนังสือกฎหมาย

หนังสือกฎหมาย เล่มไหนดี ?

ศรัณย์ พิมพ์งาม และปัณณธร เขื่อนแก้ว

ตำรากฎหมายเล่มไหนดีนะ? ดูจะเป็นคำถามที่วนมาทุกปีสำหรับนิสิตนักศึกษาที่เรียนคณะนิติศาสตร์ เพราะพวกเราย่อมหนีไม่พ้นการอ่านหนังสือกฎหมายเป็นตั้ง ๆ เอาแค่ปีหนึ่งปีเดียวก็อาจจะต้องอ่านเยอะกว่าตอนที่แอดมิดชั่นเข้าคณะนิติมาเสียอีก

หลายคนอาจจะมีปัญหาว่าหนังสือกฎหมายที่มีเยอะแยะมากมายนั้น ด้วยเวลาอันน้อยนิด ควรจะตัดสินใจเลือกอ่านเล่มไหนดี จึงจะคุ้มค่ามากที่สุด บทความนี้จึงพยายามรวบรวมหนังสือที่(ผมคิดว่า)ควรอ่าน ซึ่งแน่นอนว่าไม่อาจจะเขียนบรรยายได้ครบทุกเล่ม จึงพยายามรีวิวเล่มที่เคยมีประสบการณ์เคยอ่านมา

ด้วยเหตุนี้การแนะนำหนังสือจึงมีความเป็นอัตวิสัยระดับหนึ่ง เพราะเล่มที่ผมเห็นว่าดี คนอื่นอาจจะไม่คิดว่าดีก็ได้ ให้ถือว่าเป็นการแลกเปลี่ยนประสบการณ์และนำไปใช้เป็นข้อพิจารณาอย่างหนึ่งในการตัดสินใจซื้อและเลือกอ่านหนังสือของผู้อ่านแต่ละท่าน

ทั้งนี้หนังสือที่แนะนำจะอิงการนำไปใช้อ่านในระดับปริญญาตรีรวมไปถึงการใช้ค้นคว้าอ้างอิงในระดับปริญญาโท ทั้งนี้เนื่องจากวิชากฎหมายมีหลายตัวมาก ผมจึงขอเขียนไว้เฉพาะวิชาหลักที่ต้องเรียนกันครับ

*โดยลักษณะการเขียนชื่อหนังสือ คือ ชื่อหนังสือ : ชื่อผู้แต่ง และสำหรับสีที่เน้นในชื่อหนังสือ กรณีเป็นเล่มที่แนะนำทั่วไปจะใช้สีปกติ สีน้ำเงิน หมายถึงผมแนะนำอย่างมาก และ สีแดง หมายถึงเป็นเล่มที่เป็นตำนาน ตำราทรงคุณค่า ที่ผมคิดว่าควรต้องอ่านสักครั้งในชีวิต


หนังสือกฎหมาย สำหรับวิชาพื้นฐานทั่วไป

♠ ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกฎหมาย

เป็นวิชาที่อาจจะมีชื่อเรียกแตกต่างกันไปในแต่ละมหาวิทยาลัย โดยปกติมักจะเป็นการปูพื้นให้นักศึกษาในชั้นปีแรกเข้าใจระบบกฎหมายของไทย แยกความแตกต่างระหว่างระบบกฎหมายคอมมอนกับซีวิลลอว์ และสอนเกี่ยวกับความรู้พื้นฐานกฎหมายทั่วไป

โดยหนังสือที่ถือว่าเป็นตำนานของวิชานี้และทรงคุณค่าอย่างมากก็คือ วามรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกฎหมายทั่วไป : หยุด แสงอุทัย (ที่แม้อาจจะอ่านยากไปบ้างเมื่อเราอ่านตอนปีหนึ่ง) อีกเล่มที่ครบถ้วนในด้านเนื้อหาสาระและควรอ่าน คือ กฎหมายแพ่ง หลักทั่วไป : ปรีดี เกษมทรัพย์ กับ ความรู้กฎหมายทั่วไป : สมยศ เชื้อไทย เล่มหลังของอาจารย์สมยศนั้นมีการตีพิมพ์ใหม่ทุกปี จึงมีความทันสมัยมากกว่า หากแต่วิชานี้เป็นการสอนแก่นทฤษฎีของระบบกฎหมาย หนังสือเก่าก็ไม่ถือว่าล้าสมัยครับ เพราะทฤษฎีกฎหมาย หลักการ และแก่นสาระสำคัญของวิชาย่อมมีความเป็นอมตะระดับหนึ่ง

♠  ประวัติศาสตร์กฎหมาย

เนื่องจากอาจมีความแตกต่างในการวางโครงสร้างการสอนวิชานี้ บางที่อาจเน้นสอนประวัติศาสตร์กฎหมายไทย บางที่เน้นกฎหมายต่างประเทศ ในภาพรวมผมขอแนะนำหนังสือที่เขียนเกี่ยวกับความเป็นมาในการจัดทำประมวลกฎหมาย เพราะส่วนตัวคิดว่า เนื่องจากระบบกฎหมายที่เราใช้อยู่นั้นมีรากฐานที่มาจากกฎหมายของยุโรป (ผ่านมาทางญี่ปุ่น) และสืบย้อนขึ้นไปถึงโรมัน การทำความเข้าใจว่า ประเทศไทยได้รับและพัฒนาปรับปรุงกฎหมายในช่วงจัดทำประมวลกฎหมายอย่างไร จึงมีความสำคัญมาก

เล่มที่แนะนำได้แก่  ประวัติศาสตร์กฎหมายไทย : แสวง บุญเฉลิมวิภาส เล่มนี้มีข้อมูลเกี่ยวกับสมัยจัดทำประมวลกฎหมายค่อนข้างละเอียด ซึ่งแนะนำให้อ่านประกอบกับ การร่างประมวลกฎหมายในประเทศสยาม : สุรพล ไตรเวทย์ และเล่มต่อมาคือ ประวัติศาสตร์กฎหมายไทย : ร. แลงกาต์ ซึ่งผมคิดว่า ร. แลงกาต์ คือนักกฎหมายไม่กี่คนที่เชี่ยวชาญเชิงลึก (มาก) ในประวัติศาสตร์กฎหมายไทยยุคสมัยก่อนจัดทำประมวลกฎหมาย 

♠  นิติปรัชญา

วิชานี้เป็นวิชาชั้นสูง เรียนเกี่ยวกับปรัชญา หลักความคิด และที่มาของนิติศาสตร์ ปกติมักจะเรียนในช่วงชั้นปีที่ 4 ถ้าหากต้องการจะอ่านตำรานิติปรัชญาของกฎหมายไทยสักเล่ม เล่มที่เป็นตำนาน คือ นิติปรัชญา : ปรีดี เกษมทรัพย์ โดยศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี ผู้เป็นนักกฎหมายชั้นครูที่สร้างทฤษฎีกฎหมายสามชั้น หรือกฎหมายสามยุคขึ้นมาอธิบายวิวัฒนาการของกฎหมาย อีกสองเล่มที่แนะนำเป็นตำรานิติปรัชญาน้ำดีของวงการ คือ นิติปรัชญา : จรัญ โฆษณานันท์ และเล่มล่าสุดออกใหม่คือ นิติปรัชญา : วรเจตน์ ภาคีรัตน์ ครับ


หนังสือกฎหมาย วิชากฎหมายแพ่งและพาณิชย์

วิชากฎหมายแพ่งและพาณิชย์ คือ วิชาที่เรียนเกี่ยวกับกฎหมายตั้งแต่บรรพ 1-6 ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เนื้อหาจึงมีค่อนข้างมาก โดยสามารถแบ่งออกได้ ดังนี้

♥  กฎหมายบุคคล

วิชานี้เป็นการเรียนเกี่ยวกับบุคคลและนิติบุคคล หนังสือที่แนะนำ คือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยบุคคล : ประสิทธิ์ โฆวิไลกูล แต่หากอยากอ่านเล่มเล็กกะทัดรัดสามารถอ่าน หลักกฎหมายบุคคล : กิตติศักดิ์ ปรกติ ทุกเล่มเหล่านี้มีการปรับปรุงเนื้อหาล่าสุด บทบัญญัติกฎหมายในเล่มจึงมีความทันสมัยแต่หากต้องการอ่านในระดับสูงขึ้น

นอกจากนี้ ผมขอแนะนำหนังสือ กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยบุคคล : จิตติ ติงศภัทิย์ ที่ครบถ้วนด้วยหลักกฎหมายและความกระชับของถ้อยคำ แต่ด้วยความเก่าเพราะเล่มสุดท้าย ตีพิมพ์ครั้งที่ 7 เมื่อ พ.ศ. 2530 จึงมีบทบัญญัติบางมาตราที่แตกต่างกับกฎหมายในปัจจุบัน การอ่านเล่มนี้จึงเป็นการอ่านเพื่อสกัดหลักสาระสำคัญทางทฤษฎีกฎหมายบุคคล หรือเพื่อเพิ่มพูนต่อยอดความรู้มากกว่า

♥  กฎหมายนิติกรรม-สัญญา

วิชานี้ค่อนข้างเป็นหัวใจของกฎหมายแพ่ง เนื่องจากนิติกรรมเป็นหลักกฎหมายที่ใช้บังคับเป็นการทั่วไป ครอบคลุมทั้งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เกี่ยวกับการกระทำของบุคคลที่จะมีผลในทางกฎหมาย ส่วนสัญญาก็เป็นบ่อเกิดแห่งหนี้ที่สำคัญที่สุดเรื่องหนึ่ง การได้หนังสือที่ปูพื้นฐานทางทฤษฎีอย่างดีย่อมเป็นประโยชน์ต่อการเรียนชั้นปีสูง ๆ ต่อไป

เล่มที่ผมแนะนำอย่างมาก คือ คำอธิบายนิติกรรม – สัญญา : ศนันท์กรณ์ โสตถิพันธุ์ เล่มนี้มีความครบถ้วนเกือบทุกอย่างในเรื่องกฎหมายนิติกรรม-สัญญา เนื้อหาภายในเล่มบรรจุไปด้วยทฤษฎีกฎหมาย การใช้และการตีความกฎหมาย ลักษณะการจัดวางหัวข้อคล้ายคลึงกับตำรากฎหมายของต่างประเทศ มีการรวบรวมคำพิพากษาเอาไว้ในลักษณะของตัวอย่างการใช้กฎหมายที่ปรับปรุงเพิ่มเติมทุกปี และสามารถใช้อ่านได้ตลอดชีวิต เรียนปริญญาโทก็ใช้

ส่วนการอ่านเล่มอื่นเพื่อต่อยอด ผมแนะนำตำราของปรมาจารย์กฎหมายทั้งหลาย คือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เรียงมาตรา ว่าด้วย นิติกรรม ระยะเวลา อายุความ บรรพ 1 มาตรา 149-193/35 : พระยาเทพวิทุร (บุญช่วย วณิกกุล) ซึ่งตำราของพระยาเทพวิทุรเป็นเล่มสำคัญ ที่เมื่อมีการแก้ไขบทบัญญัติในบรรพ 1 ตำราของท่านได้ถูกนำมาอ้างอิงประกอบการปรับปรุงกฎหมายเกือบทุกมาตรา

เล่มอื่น ๆ ที่บางท่านอาจจะชอบ คือ คำอธิบายประมวลแพ่งและพาณิชย์ ว่าด้วยนิติกรรมและสัญญา : ศักดิ์ สนองชาติ  หรือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยนิติกรรม สัญญา : อัครวิทย์ สุมาวงศ์ ซึ่งเล่มของอาจารย์อัครวิทย์ ผมว่าไว้ใช้อ่านทวนไว ๆ ตอนชั้นเนติบัณฑิตก็ดีอยู่นะครับ

อีกเล่มที่ผมว่าดีในส่วนของกฎหมายสัญญา คือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เรียงมาตราว่าด้วยสัญญา บรรพ 2 มาตรา 354-394 : จิตติ ติงศภัทิย์ เป็นตำราที่เขียนด้วยถ้อยคำกระชับแต่เต็มไปด้วยแง่คิดทางกฎหมาย  แต่หากอยากได้ตำราที่เขียนอย่างละเอียดพิสดาร เต็มไปด้วยทฤษฎีและการอธิบายหลักกฎหมายเชิงลึก ซึ่งจะเป็นประโยชน์ในชั้นปริญญาโทอย่างมาก ต้องอ่าน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยนิติกรรมและหนี้ เล่ม 1 (ภาค 1-2) : ม.ร.ว. เสนีย์ ปราโมช

และหากอยากอ่านคำอธิบายที่มีการเปรียบเทียบหลักกฎหมายต่างประเทศ ถ้าเป็นกฎหมายฝรั่งเศสมีตำรา หลักกฎหมายแพ่งลักษณะนิติกรรมและสัญญา : จิ๊ด เศรษฐบุตร หรือ คำอธิบายประมวลกฏหมายแพ่งและพาณิชย์ลักษณะนิติกรรมและหนี้ : เสริม วินิจฉัยกุล หรือถ้าต้องการพิจารณาแนวเปรียบเทียบกับหลักกฎหมายเยอรมันต้อง กฎหมายแพ่งลักษณะมูลหนี้หนึ่ง : หยุด แสงอุทัย หรือ กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยนิติกรรมและสัญญา : ประกอบ หุตะสิงห์ หรือในกรณีแทรกคำอธิบายที่น่าสนใจของกฎหมายอิตาลี  นอกจากเล่มท่านอ.ศนันท์กรณ์ข้างบน ยังมี คำอธิบายวิชากฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยนิติกรรมและสัญญา : อักขราทร จุฬารัตน ด้วยอีกเล่มครับ

  กฎหมายหนี้

เป็นหนึ่งในลักษณะกฎหมายสำคัญที่เป็นรากฐานในการทำความเข้าใจกฎหมายแพ่งทั้งระบบ เรียนเกี่ยวกับเรื่องของหนี้ว่า ความสัมพันธ์ในทางหนี้ระหว่างเจ้าหนี้และลูกหนี้เป็นอย่างไร ตำราที่ดีมีค่อนข้างมาก ส่วนตัวผมอ่าน คำอธิบายกฎหมายลักษณะหนี้ (ผลแห่งหนี้) : ศนันท์กรณ์ โสตถิพันธุ์ เพื่อทำความเข้าใจในภาพรวมของวิชา

ส่วนเล่มอื่นต่อไปนี้ท่านสามารถเลือกลงไปต่อยอดได้ โดยตำราที่เขียนอธิบายได้ดีเช่นกัน และมีการปรับปรุงอยู่ตลอดเวลา คือ กฎหมายหนี้ : หลักทั่วไป : ดาราพร ถิระวัฒน์ (ค่อนข้างอธิบายส่วนของการชำระหนี้โดยบุคคลภายนอกได้อย่างละเอียดลออ) หรือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยผลและความระงับแห่งหนี้ : จรัญ ภักดีธนากุล (เล่มนี้มีการอธิบายกฎหมายนิติกรรม-สัญญาและหลักกฎหมายแพ่งทั่วไปด้วย) หรือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยหนี้ : ไพโรจน์ วายุภาพ

นอกจากนี้ ยังมีตำราชั้นสูงทรงคุณค่าที่จะต่อยอดความคิดลงไปในเชิงลึก คือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยหนี้ บทเบ็ดเสร็จทั่วไป : โสภณ รัตนากร หรือ หลักกฎหมายแพ่งลักษณะหนี้ : จิ๊ด เศรษฐบุตร หรือ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยนิติกรรมและหนี้ เล่ม 2 (ภาคบริบูรณ์) : ม.ร.ว. เสนีย์ ปราโมช

  กฎหมายะละเมิด จัดการงานนอกสั่ง และลาภมิควรได้ 

วิชานี้คิดว่า คำอธิบายกฎหมายลักษณะละเมิด จัดการงานนอกสั่ง และลาภมิควรได้ : ศนันท์กรณ์ โสตถิพันธุ์ มีความครบถ้วนทั้งในด้านเนื้อหาทางทฤษฎี คำอธิบายที่ชัดเจน พร้อมทั้งมีการรวบรวมตัวอย่างของคำพิพากษาที่มีการปรับปรุงให้ทันสมัยทุกปี

นอกจากนี้ ยังมีตำราชั้นสูงที่ทรงคุณค่ามากในสายตาผมสำหรับวิชานี้ คือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เรียงมาตราว่าด้วยจัดการงานนอกสั่ง ลาภมิควรได้ ละเมิด บรรพ 2 มาตรา 395-452 : จิตติ ติงศภัทิย์ ที่ได้รับการแก้ไขปรับปรุงจากคณาจารย์คณะนิติศาสตร์ ธรรมศาสตร์ให้ทันสมัย รวมไปถึงตำราที่อธิบายหลักกฎหมายฝรั่งเศสในเรื่องละเมิดอย่างละเอียดในเรื่องนี้ คือ หลักกฎหมายแพ่งลักษณะละเมิด : จิ๊ด เศรษฐบุตร

และตำราต่อไปนี้หากอ่านประกอบก็จะทำให้ท่านเข้าใจกฎหมายละเมิดได้อย่างชัดเจนแจ่มแจ้ง คือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ลักษณะละเมิด : ไพจิตร ปุญญพันธุ์ ซึ่งไม่หนามากจนเกินไป และมีการวางหลักเกณฑ์ประกอบการอธิบายหลักกฎหมายละเมิดอย่างละเอียด เช่นเดียวกับอีกเล่ม คือ  คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยลักษณะละเมิด : สุษม ศุภนิตย์

♥  กฎหมายทรัพย์ 

วิชานี้เป็นอีกหนึ่งวิชารากฐานสำคัญในการเข้าใจระบบกฎหมายแพ่งของไทย ตำราที่ถือว่าเป็นความคิดพื้นฐานของนักกฎหมายไทย คือ คำอธิบายกฎหมายลักษณะทรัพย์ : บัญญัติ สุชีวะ จำเป็นที่จะต้องอ่านเล่มนี้ปูพื้นฐานอย่างยิ่ง เพราะแนวความคิดในเล่มนี้คือแนวคิดกระแสหลักของวงการกฎหมายทรัพย์สินของไทยครับส่วนเล่มอื่นสำหรับใครที่สนใจ

ถ้าเป็นตำราชั้นครูจะมีอีก 2 เล่ม คือ อธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ กฎหมายลักษณะทรัพย์ : ม.ร.ว. เสนีย์ ปราโมช ซึ่งอาจจะอ่านยากนิดหน่อย ไม่เหมาะสำหรับเป็นเล่มเริ่มต้น กับ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยทรัพย์ : ประมูล สุวรรณศร ซึ่งยังมีตำราเล่มอื่นที่น่าสนใจอีก คือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 4 ทรัพย์สิน : วิริยะ นามศิริพงศ์พันธุ์

♥  กฎหมายครอบครัว 

ตำราที่ค่อนข้างเป็นมาตรฐานของวิชานี้คือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 ว่าด้วยครอบครัว : ประสพสุข บุญเดช ซึ่งจะมีเล่มเล็กอีกเล่ม คือ หลักกฎหมายครอบครัว เขียนโดยผู้เขียนคนเดียวกัน ส่วนอีกเล่มที่มีความครบถ้วนในเนื้อหาเช่นเดียวกันและแนะนำให้อ่านคู่ไปด้วย คือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 ครอบครัว : ไพโรจน์ กัมพูสิริ ครับ

♥  กฎหมายมรดก 

วิชานี้แนะนำตำรา หลักกฎหมายมรดก : ไพโรจน์ กัมพูสิริ ซึ่งเขียนโดยสรุปหลักเกณฑ์ของกฎหมายมรดกไว้ครบถ้วน หากชอบเล่มเล็กกะทัดรัดไว้อ่านทบทวน ผมแนะนำ หลักกฎหมายมรดก : มัทยา จิตติรัตน์ แต่ถ้าต้องการตำราเชิงทฤษฎีที่น่าสนใจ ผมขอแนะนำตำรา คำอธิบายกฎหมายลักษณะมรดก : พินัย ณ นคร ที่ค่อนข้างมีความละเอียด และเสริมแง่มุมความคิด ประเด็นทางกฎหมายที่น่าสนใจเอาไว้ตลอดทั้งเล่มสำหรับท่านที่อยากอ่านเชิงลึกลงไปอีก อาจอ่านตำรา กฎหมายลักษณะมรดก : เพรียบ หุตางกูร และอันที่จริง

ทั้งนี้มีตำรากฎหมายมรดกอีกเล่มที่ส่วนตัวผมคิดว่า มีการจัดเรียงความคิดทางกฎหมายไว้อย่างดี เหมาะแก่การอ่านมองภาพรวมตอนเริ่มเรียน และใช้สำหรับอ่านทวนตอนเรียนเนติบัณฑิต คือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยมรดก :  หม่อมหลวงเฉลิมชัย เกษมสันต์

♥  กฎหมายซื้อขาย แลกเปลี่ยน ให้ เช่าทรัพย์ เช่าซื้อ

วิชานี้ขอแบ่งเป็น 2 ส่วน คือ ตำรากฎหมายลักษณะ “ซื้อขายฯ” ผมแนะนำ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ลักษณะซื้อขาย : ไพจิตร ปุญญพันธุ์และประพนธ์ ศาตะมาน ค่อย ๆ อ่านทำความเข้าใจ ตำรานี้อธิบายเกี่ยวกับสัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาดและสัญญาจะซื้อขายอย่างละเอียดชัดเจน ซึ่งเป็นหัวข้อที่มีความสำคัญมาก

ตำราซื้อขายเล่มอื่นที่แนะนำอ่าน คือ คำอธิบายกฎหมายว่าด้วย ซื้อขาย แลกเปลี่ยน ให้ : วิษณุ เครืองาม หรือ  คำอธิบายซื้อขาย แลกเปลี่ยน ให้ : ไผทชิต เอกจริยกร (ซึ่งจะมีตัวอย่างของฎีกาทันสมัยครบถ้วนที่รวบรวมไว้แบบเรียงปี อันเป็นจุดเด่นอย่างหนึ่งของหนังสืออาจารย์ไผทชิต) หรือ คำอธิบายซื้อขาย แลกเปลี่ยน ให้ : ศนันท์กรณ์ โสตถิพันธุ์ (เล่มนี้จะเน้นที่คำอธิบายหลักกฎหมายในเชิงทฤษฎีอย่างเป็นเอกลักษณ์ของหนังสืออาจารย์เอง หากใครเคยอ่านตำราเล่มอื่นของท่าน น่าจะพอเห็นภาพครับ)

ส่วนตำรากฎหมายว่าด้วย “เช่าทรัพย์” ผมแนะนำ คำอธิบายเช่าทรัพย์ เช่าซื้อ : ไผทชิต เอกจริยกร (ซึ่งจะมีตัวอย่างของฎีกาทันสมัยครบถ้วนเหมือนเดิม) หรือ คำอธิบายกฎหมายเช่าทรัพย์ – เช่าซื้อ : ศนันท์กรณ์ โสตถิพันธุ์

♥  กฎหมายยืม ฝาก ฯลฯ

ตำราที่เขียนอธิบายเกี่ยวกับหลักการทางทฤษฎีไว้ค่อนข้างดี คือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์วิชาเอกเทศสัญญา 2 ยืมและฝากทรัพย์ : สุธีร์ ศุภนิตย์ ส่วนเล่มที่รวบรวมคำพิพากษาฎีกาเป็นตัวอย่างไว้จำนวนมากซึ่งจะช่วยในการทำความเข้าใจเกี่ยวกับหลักฐานเป็นหนังสือ หรือข้อต่อสู้ต่าง ๆ ในสัญญายืม คือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยยืม ค้ำประกัน จำนอง จำนำ :  ปัญญา ถนอมรอด (เล่มนี้สามารถใช้อ่านในส่วนของกฎหมายว่าด้วยหลักประกันได้อีกด้วย) เล่มที่ทันสมัยและเขียนได้ดีเช่นกัน คือ  คำอธิบายยืม ฝากทรัพย์ : ไผทชิต เอกจริยกร

♥  กฎหมายค้ำประกัน จำนำ จำนอง 

สามารถใช้เล่มข้างบนมาอ่านในวิชานี้ต่อ คือ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยยืม ค้ำประกัน จำนอง จำนำ :  ปัญญา ถนอมรอด ได้เลยครับ

♥  กฎหมายตัวแทน 

ตำราที่ทันสมัย มีการรวบรวมฎีกาครบถ้วน และอธิบายหลักกฎหมายอังกฤษกับฝรั่งเศสเปรียบเทียบตลอดเล่ม คือ ตัวแทน – นายหน้า : ไผทชิต เอกจริยกร หากแต่ตำราเก่าที่ทรงคุณค่าในวิชานี้ยังมีตำรา คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยตัวแทนและนายหน้า : กุศล บุญยืน อีกเล่มหนึ่งครับ

♥  กฎหมายห้างหุ้นส่วน บริษัท 

ตำราที่เขียนได้ดี สาระครบถ้วน และเข้าใจง่าย คือ คำอธิบายกฎหมายลักษณะห้างหุ้นส่วนบริษัท : สหธน รัตนไพจิตร แต่หากอยากได้คำอธิบายที่ละเอียดลออมาก ๆ ผมแนะนำ คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยหุ้นส่วน บริษัท : โสภณ รัตนากร

♥  กฎหมายตราสารเปลี่ยนมือ 

ผมแนะนำเล่ม คำอธิบายกฎหมายตั๋วเงิน : สหธน รัตนไพจิตร เป็นเล่มที่เขียนได้กะทัดรัด ครบถ้วน และอ่านต่อด้วยตำราเล่มต่อไปนี้  คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยตั๋วเงิน : เสาวนีย์ อัศวโรจน์ หรือ  คำอธิบายกฎหมายลักษณะตั๋วเงิน : ไพฑูรย์ คงสมบูรณ์

♥  กฎหมายแรงงาน 

ตอนผมเรียนผมอ่านตำรากฎหมายแรงงานของท่านอาจารย์สุดาศิริ วศวงศ์ แต่ยังมีตำราของท่านอาจารย์เกษมสันต์ วิลาวรรณ กับอาจารย์วิจิตรา (ฟุ้งลัดดา) วิเชียรชม ที่ใช้อ่านประกอบการเรียนในหลายมหาวิทยาลัย

♥  กฎหมายประกันภัย 

เล่มที่เป็นตำราหลักและแนะนำอ่าน คือ กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยประกันภัย : จิตติ ติงศภัทิย์


วิชากฎหมายอาญา

♦  กฎหมายอาญาภาคทั่วไป

วิชานี้เป็นการวางพื้นฐานเกี่ยวกับทฤษฎีว่าการกระทำเช่นใดเป็นการกระทำผิดทางอาญา โทษทางอาญา ฯลฯ เล่มที่ขาดไม่ได้และเรียกได้ว่าเป็นตำราสำคัญในการเรียนกฎหมายอาญาสมัยปัจจุบัน คือ คำอธิบายกฎหมายอาญาภาค 1 บทบัญญัติทั่วไป : เกียรติขจร วัจนะสวัสดิ์ ยังไงก็ต้องอ่านเล่มนี้ครับ เล่มที่สำคัญอีกเล่ม คือ กฎหมายอาญา ภาค 1 : หยุด แสงอุทัย

นอกจากนี้ ผมแนะนำอย่างยิ่งว่า นักศึกษาควรซื้อ ประมวลกฎหมายอาญา ฉบับอ้างอิง : ทวีเกียรติ มีนะกนิษฐ ซึ่งจะมีทั้งตัวบทและคำอธิบายสั้น ๆ รวมถึงคำพิพากษาฎีกาอ้างอิง ประกอบการเรียนวิชานี้และวิชากฎหมายอาญาวิชาต่อไป

และตำราสำหรับท่านที่สนใจอ่านตำราเชิงลึกที่เป็นตำนานซึ่งเขียนได้ละเอียดลออ พิสดาร เป็นที่มาและเป็นแหล่งอ้างอิงของงานกฎหมายในทางอาญาปัจจุบันเกือบทั้งหมด คือ คำอธิบายประมวลกฎหมายอาญา ภาค 1 : จิตติ ติงศภัทิย์

♦  กฎหมายอาญาภาคความผิด

วิชานี้ต่อยอดจากอาญาภาคทั่วไป เป็นการเรียนหลักเกณฑ์เฉพาะเรื่องที่ประมวลกฎหมายอาญาได้มีการบัญญัติความผิดในแต่ละกรณีเอาไว้ หากท่านใดชอบ งานเขียนของอาจารย์เกียรติขจร สามารถอ่านตำรากฎหมายอาญาภาคความผิด ซึ่งมีทั้งหมด 4 เล่ม เช่นเดียวกับท่านอาจารย์หยุดก็จะมีตำรากฎหมายอาญาภาคความผิดเช่นเดียวกัน

และยังมีตำรากฎหมายอาญาที่เขียนได้ดี มีการอธิบายหลักกฎหมายในเชิงทฤษฎีไว้ค่อนข้างละเอียด คือ คำอธิบายกฎหมายอาญาภาคความผิด เล่ม 1 และเล่ม 2 : คณพล จันทน์หอม หรืออาจเลือกอ่านเสริมจากหนังสือ คำอธิบายกฎหมายอาญา ภาคความผิดและลหุโทษ : ทวีเกียรติ มีนะกนิษฐ เพิ่มเติมครับ


วิชากฎหมายมหาชน

♣  กฎหมายมหาชนเบื้องต้น 

ตำรากฎหมายมหาชนเล่มสำคัญของไทยที่เขียนได้ครบถ้วนและจำเป็นที่จะต้องอ่านอย่างยิ่ง คือ ตำรากฎหมายมหาชนทั้ง 4 เล่มของศาสตราจารย์ ดร.บวรศักดิ์ อุวรรณโณ อันได้แก่ กฎหมายมหาชน เล่ม 1 : วิวัฒนาการทางปรัชญาและลักษณะของกฎหมายมหาชนยุคต่าง ๆ กฎหมายมหาชน เล่ม 2 : การแบ่งแยกกฎหมายมหาชน-เอกชน และพัฒนาการกฎหมายมหาชนในประเทศไทย กฎหมายมหาชน เล่ม 3 : ที่มาและนิติวิธี และ กฎหมายมหาชน เล่ม 4 : รัฐหากต้องการอ่านเพิ่ม

อาจอ่าน คำสอนว่าด้วยรัฐและหลักกฎหมายมหาชน : วรเจตน์ ภาคีรัตน์ หรือ หลักกฎหมายมหาชนเบื้องต้น : โภคิน พลกุล และชาญชัย แสวงศักดิ์ หรือ หลักกฎหมายมหาชนเบื้องต้น : สมยศ เชื้อไทย หรือ หลักพื้นฐานกฎหมายมหาชน : เกรียงไกร เจริญธนาวัฒน์

♣  กฎหมายรัฐธรรมนูญ 

วิชานี้มีตำราที่น่าสนใจหลายเล่มซึ่งควรเลือกอ่านประกอบกัน คือ คำอธิบายวิชากฎหมายรัฐธรรมนูญ : บวรศักดิ์ อุวรรณโณ หรือ กฎหมายรัฐธรรมนูญ : แนวคิดและประสบการณ์ของต่างประเทศ : ชาญชัย แสวงศักดิ์ หรือ กฎหมายรัฐธรรมนูญ : บุญศรี มีวงศ์อุโฆษ หรือ กฎหมายรัฐธรรมนูญและสถาบันการเมือง : เกรียงไกร เจริญธนาวัฒน์

♣  กฎหมายปกครอง 

แนะนำตำรา ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกฎหมายปกครอง : หลักการพื้นฐานของกฎหมายปกครองและการกระทำทางปกครอง : วรเจตน์ ภาคีรัตน์ หรือ คำอธิบายกฎหมายปกครอง : ชาญชัย แสวงศักดิ์ หรือ กฎหมายปกครอง : นันทวัฒน์ บรมานันท์ หรือ คำอธิบายกฎหมายปกครอง (ภาคทั่วไป) : จิรนิติ หะวานนท์


วิชากฎหมายระหว่างประเทศ

·  กฎหมายระหว่างประเทศคดีเมือง …

·  กฎหมายคดีบุคคล 


วิชากฎหมายวิธีพิจารณาความ

•  วิธีพิจารณาความแพ่ง 

ตำรากฎหมายในวิชานี้มี คำอธิบายกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง : ไพโรจน์ วายุภาพ ซึ่งมี 3 เล่ม คือ บททั่วไป วิธีพิจารณาวิสามัญในศาลชั้นต้น อุทธรณ์และฎีกา ซึ่งจริง ๆ แล้ววิชานี้มีผู้เขียนตำราอีกหลายท่าน เช่น 2 เล่มของอาจารย์ จรัญ ภักดีธนากุล : กฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งว่าด้วย อุทธรณ์ฎีกา และกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ว่าด้วย การบังคับคดี หรือหากต้องการอ่านวิธีพิจารณาความแพ่งในเชิงทฤษฎีอาจอ่าน  หลักและทฤษฎีกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง : วรรณชัย บุญบำรุง ธนกฤต วรธนัชชากุล และสิริพันธ์ พลรบ

และคำแนะนำสำหรับผม คือ ในท้องตลาดตอนนี้มีประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งที่สอดแทรกคำอธิบายประกอบตัวบท ซึ่งสามารถหยิบติดตัวไปอ่านทบทวนง่าย ๆ คือ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ฉบับอ้างอิง : วรรณชัย บุญบำรุง และคณะ

•  วิธีพิจารณาความอาญา 

ตำราที่ปูพื้นฐานและวางข้อคิดทางทฤษฎีและจะทำให้เข้าใจภาพกว้างของวิชานี้ ผมแนะนำ คำอธิบายหลักกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ว่าด้วยการดำเนินคดีในขั้นตอนก่อนการพิจารณา : เกียรติขจร วัจนะสวัสดิ์ ตามด้วยตำราที่ดีมากของวิชานี้อีกเล่ม คือ ตำราของท่านอาจารย์ ธานิศ เกศวพิทักษ์ ทั้ง คำอธิบายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เล่ม 1 ภาค 1-2 (มาตรา 1-156) และ คำอธิบายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เล่ม 2 ภาค 3-4 (มาตรา157-245)

ทั้งนี้ ผมแนะนำเหมือนกฎหมายอาญาและวิธีพิจารณาความแพ่ง นักศึกษาน่าจะซื้อประมวลกฎหมายที่มี ตัวบท คำอธิบายย่อ และเอกสารอ้างอิง คือ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ฉบับอ้างอิง : สุรศักดิ์ ลิขสิทธิ์วัฒนกุล ไว้ใช้ประกอบการเรียนครับ

•  พยานหลักฐาน 

ตำรากฎหมายลักษณะพยานที่น่าสนใจมีหลายเล่ม เช่น คำอธิบายกฎหมายลักษณะพยานหลักฐาน : จรัญ ภักดีธนากุล หรือ คำอธิบายกฎหมายลักษณะพยาน : เข็มชัย ชุติวงศ์ หรือ คำอธิบายกฎหมายลักษณะพยานหลักฐาน : อุดม รัฐอมฤตหากต้องการอ่านตำราเก่า มีตำราที่น่าสนใจ คือ คำอธิบายกฏหมายลักษณะพยาน : ประมูล สุวรรณศร


วิชากฎหมายอื่น ๆ

นอกจากวิชากฎหมายหลักที่จะได้เรียนเหมือนกันในหลายมหาวิทยาลัยแล้ว ยังมีวิชากฎหมายอื่นที่สำคัญซึ่งบางทีอาจถือเป็นวิชาบังคับหรือบางที่อาจถือว่าเป็นวิชาเลือก ได้แก่

(1) ทรัพย์สินทางปัญญา 

กฎหมายนี้มีเนื้อหาหลักแบ่งเป็น 3 เรื่อง คือ ลิขสิทธิ์ สิทธิบัตร และเครื่องหมายการค้า หนังสือที่รวบรวมทุกเนื้อหาไว้ในเล่มเดียว คือ ลักษณะของกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา : ไชยยศ เหมะรัชตะ หากต้องการอ่านเฉพาะกฎหมายลิขสิทธิ์อาจอ่านจาก คำอธิบายกฎหมายลิขสิทธิ์ : อรพรรณ พนัสพัฒนา

(2) ล้มละลายและฟื้นฟูกิจการ

เนื้อหาของวิชานี้โดยปกติจะมี 2 ส่วนหลัก คือ ส่วนของหลักเกณฑ์เกี่ยวกับล้มละลาย และหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการฟื้นฟูกิจการ ตำราที่ใช้อ่านกันในโรงเรียนกฎหมาย มีอยู่ประมาณ 3 เล่ม คือ กฎหมายล้มละลาย ฉบับสมบูรณ์ : วิชา มหาคุณ หรือ กฎหมายล้มละลาย : เอื้อน ขุนแก้ว หรือ คำอธิบายกฎหมายล้มละลาย : ชีพ จุลมนต์ และกนก จุลมนต์

(3) การค้าและธุรกิจระหว่างประเทศ

วิชานี้จะมีเนื้อหาที่กว้างขวาง แต่โดยปกติการเรียนการสอนครอบคลุมสัญญาซื้อขายระหว่างประเทศ และการขนส่งระหว่างประเทศ ซึ่งบางครั้งก็รวมไปถึง Incoterms ผมขอแนะนำหนังสือไว้ 3 เล่ม คือ กฎหมายการค้าระหว่างประเทศ : กำชัย จงจักรพันธ์ หรือ คำอธิบายกฎหมายการค้าระหว่างประเทศ : กฎหมายเกี่ยวกับการซื้อขายระหว่างประเทศและการชำระเงินค่าสินค้าระหว่างประเทศ : ชวลิต อัตถศาสตร์ หรือ คู่มือการศึกษาวิชากฎหมายการค้าระหว่างประเทศว่าด้วยการรับขนของทางทะเล และการประกันภัยทางทะเล : อรรถนิติ ดิษฐอำนาจ

(4) ภาษีอากร

โดยปกติวิชากฎหมายภาษีที่เรียนเป็นวิชาพื้นฐานมักจะเป็นเรื่องของภาษีเงินได้ทั้งบุคคลธรรมดาและนิติบุคคล แต่จริง ๆ แล้วขอบเขตของกฎหมายภาษีค่อนข้างกว้าง เพราะยังมีภาษีบริโภค (ภาษีมูลค่าเพิ่ม ภาษีสรรพสามิตและภาษีธุรกิจเฉพาะ) ภาษีระหว่างประเทศ ภาษีทรัพย์สิน ภาษีศุลกากร เล่มที่ค่อนข้างหน้าแต่จะมีคำอธิบายครบถ้วน คือ คำสอนวิชากฎหมายภาษีอากร : ชัยสิทธิ์ ตราชูธรรม แต่หากต้องการลงลึก สำหรับภาษีระหว่างประเทศ ผมแนะนำ สารพันปัญหาภาษีระหว่างประเทศ เล่ม 1 -4 : พล ธีรคุปต์

(5) กฎหมายแข่งขันทางการค้า

มี หนังสือกฎหมาย ที่เขียนอธิบายวิชานี้ได้ดีอยู่ 2 เล่มในไทย เล่มแรกเป็นการอธิบายพื้นฐานทฤษฎีและหลักการของกฎหมายแข่งขันทางการค้า คือ หลักการและกฎเกณฑ์แห่งพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2542 : สุธีร์ ศุภนิตย์ อีกเล่มที่อธิบายได้ดี คือ คำอธิบายและกรณีศึกษาพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2542 : ศักดา ธนิตกุล และในกรณีที่ต้องการอ่านภาพรวมกฎหมายแข่งขันทางการค้าเปรียบเทียบหลายประเทศ แนะนำ กฎหมายกับธุรกิจระหว่างประเทศ กฎหมายแข่งขันทางการค้าของประเทศสมาชิกอาเซียน : ศักดา ธนิตกุล อีกเล่มครับ

(6) กฎหมายกับเศรษฐศาสตร์

มี หนังสือกฎหมาย อยู่ 3 เล่มที่อธิบายภาพรวมของการวิเคราะห์กฎหมายโดยใช้เศรษฐศาสตร์ได้ละเอียดมาก คือ กฎหมายกับธุรกิจ : แนวคิด หลักกฎหมาย และคำพิพากษา : ศักดา ธนิตกุล และเล่มเล็ก คือ กฎหมายกับเศรษฐศาสตร์ : ทรัพย์สิน สัญญา และละเมิด : ศักดา ธนิตกุล รวมไปถึงหนังสือเล่มเล็ก กฎหมายกับเศรษฐศาสตร์ : ธรรมนิตย์ สุมันตกุล และ กฎหมายมหาชนทางเศรษฐกิจ – ทฤษฎี “กฎ” ในทางเศรษฐศาสตร์ : ธรรมนิตย์ สุมันตกุล

Share this: